نویسندگان و اساتید حوزه ارتباطات بر ضرورت تلفیق «دانش آکادمیک و تجربه عملی»، گذار از نگاههای سنتی به «مدیریت روایت و مهندسی فرهنگ» در شرایط بحران، و تغییر نگرش مدیران نسبت به جایگاه استراتژیک روابط عمومی تأکید کردند.
به گزارش اقتصادرسا؛مراسم رونمایی از کتاب «روابط عمومی در عرصه بحران و فرهنگ؛ از مدیریت روایت تا مهندسی ارتباطات» با حضور حجتالاسلام زائری، محمد صائبی نویسنده کتاب، نیازمند مدیر روابط عمومی جهاد کشاورزی تهران، دکتر حمید شکری خانقاه و جمعی از دوستداران فرهنگ کتاب در مجموعه تبادل کتاب برگزار شد. در این مراسم، نویسندگان و اساتید حوزه ارتباطات، بر اهمیت تلفیق دانش نظری با تجربه عملی، نقش کلیدی روابط عمومی در مدیریت روایتها و بحرانها و ضرورت تغییر نگرش مدیران نسبت به این واحد تأکید کردند.
محمد صائبی، نویسنده این اثر، در ابتدای مراسم با تشریح روند تدوین کتاب اظهار داشت: این کتاب حاصل حدود یک سال پژوهش و نگارش است و بر پایه مجموعهای از مقالات مرتبط با حوزههای روابط عمومی و فرهنگ شکل گرفته است. به گفته وی، این مقالات پس از تجمیع و بازنگری نهایی، در قالب کتابی ۹ فصلی و ۱۲۵ صفحهای تدوین شدهاند.
صائبی با بیان اینکه تلاش اصلی کتاب تبیین پیوند میان روابط عمومی، بحران و فرهنگ با توجه به اشتراکات مأموریتی این حوزهها بوده است، افزود: هدف محوری این اثر آن است که به مخاطب نشان دهد یک روابط عمومی فعال و مؤثر، باید دارای مؤلفههایی برگرفته از حوزه فرهنگ باشد؛ مؤلفههایی که در شرایط بحرانی به مدیر روابط عمومی برای ایفای نقش درست و اثرگذار کمک میکند.
وی یکی از محورهای اصلی کتاب را «مدیریت روایت» دانست و توضیح داد: در این اثر به موضوعاتی همچون روایتگری، نحوه انتقال خبر، انتخاب شیوه بیان و حتی «عدم انتقال خبر» پرداخته شده است. همچنین ویژگیهای یک مدیر روابط عمومی، از جمله زبان بدن، شیوه گفتار و انتقال پیام، مورد توجه ویژه قرار گرفته است. نویسنده کتاب با تأکید بر نقش حیاتی مدیر روابط عمومی در شرایط بحرانی تصریح کرد: یک مدیر روابط عمومی موفق باید در بحران، «راوی نخست» و «راوی درست» باشد، از ایجاد بحران پرهیز کند و آرامش را به مخاطب منتقل نماید.
صائبی در ادامه به مباحثی چون مهندسی فرهنگ، جنگ روایتها و استفاده از ابزارهایی همچون رسانه و هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: در این کتاب تلاش شده روشهایی برای انتقال مؤثر پیام در بستر فرهنگی، هم بهصورت رسمی و هم غیررسمی، ارائه شود. همچنین بخشهایی از کتاب به تجربهنگاری و آیندهپژوهی اختصاص یافته تا مدیران روابط عمومی بتوانند برای آینده کاری خود برنامهریزی دقیقتری داشته باشند.
نویسنده کتاب درباره منابع مورد استفاده نیز توضیح داد: منابع این اثر از کتابها و مقالات مختلف گردآوری شده و در پایان هر فصل بهصورت مستند درج شده است تا محتوای کتاب از پشتوانه علمی بیشتری برخوردار باشد. صائبی در پایان با اشاره به مخاطبان این کتاب گفت: این اثر میتواند برای مدیران روابط عمومی، کارشناسان روابط عمومی و مدیران فرهنگی مفید باشد و بهعنوان یک نقشه راه در حوزه ارتباطات، روایت و مدیریت فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد.
تأکید بر ضرورت پیوند «علم و تجربه» در روابط عمومی
در ادامه این آئین ،حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا زائری نیز در سخنانی ضمن تقدیر از تلاشهای محمد صائبی، به تحلیل جایگاه روابط عمومی در ساختارهای سازمانی پرداخت.
حجتالاسلام زائری با ستایش از رویکرد نویسنده در تألیف این اثر، تصریح کرد: یکی از ویژگیهای برجسته آقای صائبی، جمع میان دانش فکری و نظری با کار عملی و تجربهاندوزی است. در حوزههای تخصصی، همیشه میان «جوشش» و «کوشش» یا همان میان دانش علمی و تجربه میدانی، بحث و جدل بوده است؛ اما الگوی موفق کسی است که هم صاحب ذوق و هنر باشد و هم آموزشهای آکادمیک را دیده باشد. رویکرد صائبی در این کتاب، مصداق بارز این پیوند موفق است که آن را از آثار مشابه متمایز میکند.
وی با تأکید بر مظلومیت جایگاه روابط عمومی در بسیاری از سازمانها گفت: متأسفانه در نگاههای سنتی و مکانیکی، روابط عمومی را محدود به نصب بنر یا انتشار خبرنامه میدانند؛ در حالی که روابط عمومی، «ویترین» و «آبروی» یک سازمان است. یک نیروی روابط عمومی –حتی در سطوح اولیه مانند منشی یا اپراتور تلفن– میتواند با نوع برخورد خود، اعتبار یک مجموعه را ارتقا داده یا بر باد دهد.
زائری در ادامه افزود: روابط عمومی باید از نقش منفعل و حداقلی خارج شده و به یک جایگاه «روایتساز»، «خلاق» و «فعال» تبدیل شود. این واحد، پنجرهای است که سازمان بیرون را ببیند و آینهای است که داخل خود را مرور کند؛ لذا درک اهمیت رفتارهای غیررسمی در این حوزه بسیار حیاتی است.
این کارشناس حوزه رسانه با اشاره به اهمیت «جنگ روایتها» و «مهندسی فرهنگ» که در کتاب به آنها پرداخته شده، اظهار داشت: در شرایطی که درگیر جنگ روایتها هستیم، اهمیت نقش روابط عمومی در مدیریت بحران دوچندان میشود. کتاب آقای صائبی با توجه به مباحثی نظیر هوش مصنوعی و آیندهپژوهی، سازمانها را برای نقشآفرینی در آینده آماده میکند.
زائری در پایان با بیان اینکه کتاب بسیار جامع و خواندنی است، پیشنهاد داد: اگر در ویراستهای بعدی، در کنار مباحث علمی، به «مصادیق عینی» و «تجربهنگاریهای واقعی» از چالشهای سازمانهای کشور (با رعایت ملاحظات) پرداخته شود، کاربردیبودن کتاب برای مدیران و کارشناسان تازهکار بهمراتب افزایش خواهد یافت. وی ابراز امیدواری کرد که مطالعه این کتاب به تغییر نگاه مدیران ارشد نسبت به واحد روابط عمومی منجر شود.
روایت نیازمند از نقشآفرینیهای فرهنگی و مظلومیت روابط عمومی
در ادامه این مراسم، آقای نیازمند، مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان تهران و عضو هیئترئیسه روابط عمومی استان تهران، نیز با بیان خاطراتی از دوران کودکی خود در محله پایینشهر قم، از نقش افراد تأثیرگذار در مسیر حرفهایاش یاد کرد.
وی گفت: من در محیطی بزرگ شدم که شاید مسیرهای مختلفی پیش پای جوانان بود؛ اما حضور روحانیونی مانند حاجآقا حسینی که به منزل ما رفتوآمد داشتند، مسیر زندگی مرا تغییر داد. ایشان با اعتماد و لطف خود، مسئولیتهای فرهنگی، کتابخانه و فعالیتهای اجتماعی را به من سپردند و همین موضوع سرآغاز ورود من به مسیر فعلیام شد.
نیازمند با اشاره به روایتهای آقای صائبی در ابتدای مراسم ادامه داد: صحبتهای ایشان مرا به یاد همان روزها انداخت؛ روزهایی که مراسمهای مذهبی در حیاط خانه ما و مسجد برگزار میشد و تجربههای جمعی نقش مهمی در تربیت و رشد ما داشت.
نیازمند با قدردانی از محمد صائبی و حمایتهای ایشان در مسیر ارتباطات حرفهای گفت: وقتی به تهران آمدم، ارتباطات مؤثر و راهبردی که آقای دکتر صائبی پایهگذاری کردند، به من کمک کرد در کمتر از پنج سال شبکهای از دوستان و همکاران بسازم که شاید در استان قم برای ایجاد آن ۲۵ سال زمان لازم بود. ایشان واقعاً الفبای روابط عمومی را در عمل معنا کردند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه مظلومِ روابط عمومیها در سازمانها افزود: ما در سازمان بیش از ۶۳۰ همکار داریم، اما روز روابط عمومی تنها شش نفر به من تبریک گفتند. با این حال، همان همکاران اگر انتشار خبرشان ده دقیقه تأخیر داشته باشد، بلافاصله تماس میگیرند. این واقعیتی است که روابط عمومیها آن را خوب میشناسند.
نیازمند ابراز امیدواری کرد که با انتشار این کتاب و طرح دیدگاههای کارشناسی، نگرش مدیران و تصمیمگیران درباره اهمیت روابط عمومی تغییر کند. وی در پایان گفت: قرار نبود صحبت کنم، اما وظیفه خود دانستم از مجموعه عوامل این مراسم و از دکتر صائبی تشکر کنم که مانند برخی افراد اثرگذار دوران گذشته، در مسیر حرفهای من نقش مهمی داشتهاند. برای همه عزیزان آرزوی توفیق و شادی دارم.
کتاب «روابط عمومی در عرصه بحران و فرهنگ»؛ منشوری برای مدیریت هوشمندانه ارتباطات
همچنین در ادامه مراسم، دکتر شکریخانقاه با تحسین نگاه دقیق نویسنده به مقوله فرهنگ و بحران، این اثر را یک «منشور و دستورالعمل عملیاتی» برای مدیران دانست.
دکتر شکریخانقاه با اشاره به اهمیت «بافت» (Context) در فرآیند ارتباطات اظهار داشت: فرهنگ، زمینهای است که میتواند ارتباطات را به شدت تقویت یا تخریب کند. ارتباطات همواره در یک بافت اجتماعی و فرهنگی خاص شکل میگیرد و معنا مییابد؛ چنانکه یک واژه در فرهنگهای مختلف، پیامدها و کارکردهای متفاوتی دارد. وی تأکید کرد که مؤلف در این کتاب به خوبی توانسته است پیوند میان بحران، فرهنگ و ارتباطات را ترسیم کند.
این استاد ارتباطات با بیان اینکه بحرانها فرصتی برای بازسازی یا تخریب باورها هستند، گفت: بحرانها «کوره ذوب باورها» محسوب میشوند؛ اگر روابط عمومیها بهدرستی عمل کنند، میتوانند از این کوره برای اصلاح باورهای نادرست بهره ببرند، اما در صورت انفعال، فرصتها به تهدید تبدیل خواهند شد.
وی با اشاره به تجربه مشترک خود با دکتر صائبی در مدیریت یک بحران در جریان سمیناری در یزد، افزود: روابط عمومی هوشمند کسی است که «روایتگری» را به جای «اطلاعرسانیِ صرف» سرلوحه کار خود قرار دهد. شکریخانقاه با اشاره به مدل ارائه شده در کتاب مبنی بر تبدیل نارضایتیهای کوچک به بحرانهای بزرگ، تصریح کرد: توجه به «قدرت نرم» و «مهارتهای ارتباطی»، هسته اصلی این کتاب است.
وی افزود: اگر به کوچکترین نارضایتیها بیتوجهی شود، این احساس به دشمنی و بحران اجتماعی بدل میشود؛ در مقابل، احترام و توجه به احساسات مخاطب، موجب رضایت، امید و در نهایت ارتقای سرمایه اجتماعی میگردد.
این تحلیلگر حوزه رسانه، شاخص موفقیت روابط عمومی را فراتر از گزارشکار یا برگزاری نمایشگاه دانست و گفت: «پارادایم شیفت» یا چرخش پارادایم، یعنی گذر از گزارشگرایی به سمت «مسئلهمحوری» و «راهحلپروری». مدیر روابط عمومی باید بداند هر اقدامی که انجام میدهد، در راستای حل کدام مسئله (مانند بیاعتمادی یا ناامیدی) است.
دکتر شکریخانقاه در بخش پایانی سخنان خود، «مثلث موفقیت» برای فعالان عرصه ارتباطات را چنین ترسیم کرد:
۱. نگرش ارتباطی: نخستین و مهمترین رکن، داشتن نگرش ارتباطی است. نگرشهای امنیتی و حراستی در ذات روابط عمومی نیست و با روحِ اعتمادسازی در تضاد است.
۲. مدیریت کلمات و احساسات: مدیریت موفق یعنی توانایی مدیریت توأمانِ «واژهها» و «احساسات» مخاطب.
۳. بافتشناسی فرهنگی: شناخت دقیقِ بستر فرهنگی (اعم از اقوام و خردهفرهنگها) برای پیادهسازی پیامهای مؤثر ضروری است.
وی در پایان، کتاب صائبی را اثری جامع و ضروری برای مدیرانی دانست که قصد دارند با عبور از نگاههای سنتی، به سمت مدیریت مهندسی ارتباطات و روایات گام بردارند.
بنابراین گزارش؛ این کتاب توسط رصد نشر علم تدوین، تولید و چاپ شده و در نخستین نوبت چاپ، با شمارگان هزار نسخه منتشر شده است. همچنین در مراسم رونمایی، حجتالاسلام دکتر زائری و دکتر شکریخانقاه نیز حضور داشتند و ضمن مطالعه کامل کتاب، آن را اثری قابل توجه در حوزه روابط عمومی و فرهنگ توصیف کردند.