رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو می‌گوید سهم ایران از بازار جهانی محصولات حلال، با ارزشی حدود ۷ هزار میلیارد دلار، تنها یک تا دو دهم درصد است؛ سهمی که به گفته او با ظرفیت و جایگاه کشور تناسب ندارد. مسئولان حاضر در نشست خبری نخستین همایش بین‌المللی حلال و سلامت، ورود پژوهش‌محور به این حوزه و همکاری میان دستگاه‌هایی چون سازمان غذا و دارو، سازمان استاندارد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت میراث فرهنگی و رسانه‌ها را برای توسعه حضور ایران ضروری دانستند.
به گزارش اقتصادرسا؛ نشست خبری نخستین دوره همایش بین‌المللی حلال و سلامت با حضور حسین رستگار، رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو، نقی شهابی‌مجد، معاون توسعه منابع سازمان و رئیس شورای سیاست‌گذاری همایش، محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو و دبیر اجرایی همایش، و حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مرادی، رئیس کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو برگزار شد. در این نشست، سخنرانان درباره دامنه مفهوم حلال، ضرورت اتکا به پژوهش‌های علمی و ظرفیت‌های اقتصادی و سلامت‌محور این بازار توضیح دادند.
## بررسی حلال و حرام، نیازمند دانش تخصصی است
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو و دبیر اجرایی همایش، در آغاز نشست بر ضرورت بررسی علمی موضوعات مرتبط با حلال تأکید کرد. او گفت مفاهیمی مانند مطهرات و نجاسات برای بسیاری آشناست، اما تشخیص حلال یا حرام بودن یک ماده در عمل می‌تواند به بررسی‌های تخصصی و چندرشته‌ای نیاز داشته باشد.
هاشمی توضیح داد موضوعاتی مانند آب، زمین، انتقال، استحاله و انقلاب، هرچند در نگاه نخست آشنا به نظر می‌رسند، برای صدور نظر دقیق درباره یک محصول نیازمند بررسی کارشناسانه‌اند. به گفته او، در چنین مواردی باید از دانش استادان و متخصصان رشته‌هایی مانند شیمی و فیزیک نیز بهره گرفت.
او برای توضیح این پیچیدگی، به یک رنگ خوراکی اشاره کرد که ممکن است از حشره‌ای به‌دست آید و در برخی کشورهای شرق آسیا، به‌ویژه تایلند، مصرف شود. هاشمی گفت اگر از نظر فقهی اثبات شود ماده رنگی جزئی از بدن آن حشره است، حکم آن با حالتی که چنین نسبتی نداشته باشد متفاوت خواهد بود. او همچنین یادآور شد که پیرامون این مواد، تجارت گسترده‌ای شکل گرفته و نمی‌توان ابعاد اقتصادی آن را نادیده گرفت.
## حلال؛ موضوعی فراتر از بحث‌های نظری
دبیر اجرایی همایش گفت با تبدیل تجارت حلال به حوزه‌ای مهم در اقتصاد امروز، بررسی علمی این موضوعات ضرورت پیدا کرده است. او ورود پژوهش‌محور به این عرصه را از مأموریت‌های مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران دانست.
به گفته هاشمی، بررسی‌ها در این مرکز می‌تواند از شناسایی ویژگی‌های زیستی یک موجود تا ارزیابی مواد و فرآورده‌های گوناگون را دربرگیرد. او پژوهشگران و نخبگان کشور را از جمله گروه‌هایی معرفی کرد که در این حوزه فعالیت می‌کنند.
هاشمی سپس به کاربرد موضوع حلال در پزشکی پرداخت و از فعالیت یک شرکت داخلی در زمینه تولید بیوایمپلنت‌های پوستی و بافتی سخن گفت؛ محصولاتی که می‌توانند به‌عنوان قطعات جایگزین در بدن به کار روند. او توضیح داد برخی از این قطعات بر اساس قالب بدن فرد ساخته و برای استفاده در بدن او آماده می‌شوند.
به گفته دبیر اجرایی همایش، برای بسیاری از مسلمانان مهم است که منشأ بافت یا قطعه‌ای که وارد بدنشان می‌شود مشخص باشد و با موازین حلال سازگاری داشته باشد. او افزود این ملاحظات به تجهیزات و ملزومات پزشکی محدود نیست و در حوزه‌های آرایشی، بهداشتی و دیگر فرآورده‌های سلامت‌محور نیز اهمیت دارد.
## از غذا و دارو تا سفر و هتلداری
هاشمی تأکید کرد که حلال را نباید تنها به خوراکی‌ها محدود دانست. به گفته او، این موضوع حوزه‌هایی مانند کشاورزی، پوشاک، گردشگری، هتلداری و سفر را هم دربرمی‌گیرد.
او حلال را مفهومی دانست که در کنار معیارهای فقهی، با معیارهای سلامت نیز پیوند دارد و گفت رسیدگی به مسائل این حوزه به ارزیابی علمی و تخصصی نیازمند است. هاشمی ابراز امیدواری کرد برگزاری نخستین همایش بین‌المللی حلال و سلامت، با حضور رئیس‌جمهور، وزیران و دیگر مسئولان مرتبط، توجه بیشتری به ابعاد گوناگون این موضوع جلب کند.
## رستگار: سهم ایران از بازار جهانی حلال با ظرفیت کشور هم‌خوانی ندارد
حسین رستگار، رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو، با اشاره به برآورد ۷ هزار میلیارد دلاری بازار جهانی حلال گفت سهم ایران از این بازار حدود یک تا دو دهم درصد است. او این میزان را متناسب با جایگاه جمهوری اسلامی ایران ندانست و خواستار برنامه‌ریزی جدی برای افزایش حضور کشور در این عرصه شد.
رستگار در توضیح انتخاب عنوان «حلال و سلامت» برای همایش گفت مفهوم حلال دیگر تنها در چارچوب ذبح شرعی و غیرشرعی مطرح نیست و به پدیده‌ای با ابعاد اقتصادی و بین‌المللی تبدیل شده است.
او با اشاره به فعالیت کشورهای دیگر در این حوزه گفت مالزی هم مرکز تأیید حلال و هم مرجع تخصصی فقهی در این زمینه ایجاد کرده است. به گفته رستگار، ترکیه نیز با سرعت در حال پیشروی است و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس هم حضور خود را در این بازار گسترش می‌دهند.
## ملاحظات حلال در دارو، درمان و لوازم پزشکی
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال گفت برداشت رایج از حلال، بیشتر به مواد غذایی مربوط می‌شود؛ در حالی که این مفهوم در زمینه‌های متعددی کاربرد دارد. او از پیوند اعضا، سل‌تراپی و ژن‌درمانی به‌عنوان حوزه‌هایی نام برد که ممکن است با ملاحظات حلال روبه‌رو شوند.
به گفته رستگار، در صنعت آرایشی و بهداشتی نیز منشأ برخی مواد اولیه، از جمله روغن‌های مورد استفاده، ممکن است حیوانی باشد و به همین دلیل نیازمند بررسی شرعی باشد.
او به ساخت بعضی ملزومات پزشکی با استفاده از پودر استخوان یا تاندون انسانی اشاره کرد و گفت در این موارد، علاوه بر بحث حلال، جنبه‌های اخلاقی و شرعی هم مطرح است. رستگار همچنین از قاچاق و سرقت اعضای بدن، از جمله استخوان و تاندون کودکان، به‌عنوان یکی از مخاطرات بین‌المللی یاد کرد و گفت وجود چنین نگرانی‌هایی، ضرورت بررسی منشأ و وضعیت تجهیزات پزشکی را بیشتر می‌کند.
## از بازی‌های رایانه‌ای تا صنعت مد
رستگار دامنه موضوع حلال را گسترده‌تر از حوزه‌های متعارف دانست و گفت در زمینه‌هایی مانند بازی‌های رایانه‌ای، حمل‌ونقل و مد و فشن نیز ممکن است ملاحظات مرتبط با حلال مطرح باشد. به گفته او، هر محصول یا محتوایی که به روح و روان انسان آسیب وارد کند، می‌تواند از منظر این ملاحظات نیازمند بررسی باشد.
او دوباره تأکید کرد رقم ۷ هزار میلیارد دلاری بازار جهانی حلال تنها به تجارت مواد غذایی مربوط نیست و بخش‌های گوناگونی از اقتصاد و تجارت بین‌المللی را شامل می‌شود.
## چین و آمریکا در شمار تولیدکنندگان بزرگ محصولات حلال
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو با اشاره به حضور کشورهای غیراسلامی در بازار جهانی محصولات حلال گفت چین و آمریکا نیز به مراکز بزرگ تولید و صادرات این محصولات تبدیل شده‌اند. او در مقابل، سهم یک تا دو دهم درصدی ایران را اندک ارزیابی کرد و گفت برای افزایش حضور کشور در بازار باید برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد.
رستگار همچنین ظرفیت این حوزه را فرصتی برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و اقتصادی ایران با کشورهای اسلامی دانست. به گفته او، موضوع حلال می‌تواند به گسترش پیوندهای معنوی، فرهنگی و اجتماعی با ملت‌های مسلمان کمک کند.
## ۷۵ درصد کالاهای حلال در حوزه مسئولیت سازمان غذا و دارو
رستگار یکی از هدف‌های اصلی برگزاری همایش را آگاه‌سازی عمومی درباره مفهوم حلال و ابعاد آن، به‌ویژه در حوزه سلامت، عنوان کرد. او گفت در برخی کشورها، محصولات دارای گواهی حلال با قیمت بالاتری عرضه می‌شوند؛ زیرا خریداران، در کنار الزامات شرعی، به کیفیت و سلامت محصول نیز توجه دارند.
او افزود حدود ۷۵ درصد کالاهای حلال در حوزه مسئولیت سازمان غذا و دارو قرار می‌گیرد و این سازمان، به‌عنوان زیرمجموعه وزارت بهداشت، وظیفه مدیریت سلامت این محصولات را بر عهده دارد.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌های مختلف تأکید کرد و گفت سازمان استاندارد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و رسانه‌ها باید در کنار یکدیگر برای توسعه این حوزه فعالیت کنند. او افزود گردشگری نیز از موضوعاتی است که ملاحظات حلال و سلامت در آن اهمیت دارد و همین مسئله می‌تواند زمینه همکاری وزارت میراث فرهنگی و وزارت بهداشت را فراهم کند.
## محصول حلال باید استانداردهای سلامت و کیفیت را هم داشته باشد
عباس مهدی‌زاده، مدیر راهبری، پایش و امور استان‌های غذا و دارو و دبیر علمی همایش، در بخش دیگری از نشست به دو بُعد اعتقادی و سلامت در محصولات حلال پرداخت. او گفت حلال بودن، پاسخی به نیاز فقهی و اعتقادی مسلمانان است؛ از این رو ممکن است محصولی از نظر ایمنی و کیفیت در سطح جهانی باشد، اما برای مصرف‌کننده مسلمان، بررسی حلال بودن آن نیز اهمیت جداگانه‌ای داشته باشد.
مهدی‌زاده توضیح داد در برخی زنجیره‌های تولید، وضعیت حلال بودن محصول از ابتدا تا پایان کنترل می‌شود؛ اما در موارد دیگر ممکن است یکی از مراحل تولید با این الزامات سازگار نباشد. او ژلاتین با منشأ خوکی را نمونه‌ای از موادی دانست که از نظر اسلام حرام است و کاربرد گسترده‌ای در صنایع غذایی دارد.
به گفته دبیر علمی همایش، مرکز حلال می‌تواند به تولیدکنندگان کمک کند تا شرایط محصولات خود را اصلاح کنند و مصرف‌کننده با اطمینان بیشتری از حلال بودن آن‌ها استفاده کند.
او هدف نهایی همایش را تکمیل پژوهش‌ها در حوزه حلال و افزایش توان تولید محصولات سلامت‌محور حلال، هم برای بازار داخل و هم برای رقابت بین‌المللی دانست. مهدی‌زاده تأکید کرد این محصولات باید هم از نظر فقهی ارزیابی و پایش شوند و هم ضوابط بهداشتی و استاندارد را رعایت کنند.
## توجه به نیاز بیماران و سالمندان
نقی شهابی‌مجد، معاون توسعه منابع سازمان غذا و دارو و رئیس شورای سیاست‌گذاری همایش، با اشاره به زمان و محل برگزاری برنامه گفت این همایش ۱۱ آبان در سالن اجلاس سران برگزار می‌شود.
او در توضیح نسبت میان آموزه‌های دینی و دانش گفت هر برنامه‌ای که بر پایه قرآن و سنت شکل بگیرد، به موضوع عقل و خرد نیز می‌رسد. شهابی‌مجد با اشاره به مطالعات علمی درباره سازوکارهای حفظ تعادل بدن، این ظرفیت‌ها را بازتابی از عقل الهی در آفرینش توصیف کرد.
معاون توسعه منابع سازمان غذا و دارو همچنین بر اهمیت دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر به محصولات حلال تأکید کرد. او گفت بیماران و سالمندان نیز باید بتوانند از این ظرفیت بهره ببرند و افرادی که با شرایط خاص یا بیماری‌هایی مانند آلزایمر مواجه‌اند، نباید از آن محروم بمانند.
شهابی‌مجد در پایان، برگزاری همایش را فرصتی برای بهره‌گیری از تجربه‌هایی دانست که در کشورهای دیگر شکل گرفته و در حوزه سلامت مورد توجه قرار گرفته‌اند.
انتهای پیام/
