اساتید و پژوهشگران موسسه علم و تمدن و عرفان در نشستی که امروز (سه‌شنبه، ۱۰ شهریورماه) برگزار شد، از سامانه هوشمند «هدا» به‌عنوان مهم‌ترین دستاورد این موسسه در حوزه کاربست هوش مصنوعی در معارف دینی رونمایی کردند. این سامانه که با تکیه بر بیش از یک میلیون حدیث و ۱۹ هزار منبع دینی طراحی شده و از قابلیت استدلال‌ورزی شفاف و مستند برخوردار است، برای کاربرد در اجتهاد، قضاوت و قانون‌گذاری معرفی شد. مراسم رونمایی رسمی این محصول پنجشنبه (۱۲ شهریورماه) در قم برگزار خواهد شد.

معرفی سامانه هدا؛ پاسخ شفاف به پرسش‌های دینی

به گزارش اقتصادرسا؛بهروز مینایی بیدگلی، استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت و معاون علمی موسسه علم و تمدن و عرفان، در این نشست با اشاره به فعالیت‌های چهارگانه این موسسه گفت: موسسه علم و تمدن و عرفان به بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، در مطالعات دین، پژوهش‌های دانشگاهی و مباحث میان‌رشته‌ای می‌پردازد.

وی در بخش اصلی سخنان خود به معرفی سامانه «هدا» پرداخت و اظهار کرد: «هدا» مخفف «هوشمندی، دانش‌مداری و استدلال‌ورزی» است و یک عامل هوشمند به شمار می‌رود که به هرگونه پرسش در حوزه معارف دینی، حدیث، قرآن، فقه، کلام و معرفت‌شناسی با توهم نزدیک به صفر پاسخ می‌دهد.

به گفته مینایی بیدگلی، این سامانه برخلاف مدل‌های عمومی همچون Gemini یا DeepSeek، پاسخ‌های خود را به‌صورت شفاف با استناد به منابع ارائه می‌کند و فرآیند استدلال‌ورزی خود را توضیح می‌دهد.

کاربردهای سه‌گانه؛ از اجتهاد تا قانون‌گذاری

این استاد دانشگاه با تأکید بر ظرفیت‌های «هدا» در تحول حوزه‌های علمی و اجرایی تصریح کرد: این سامانه می‌تواند برای یک مجتهد یا فقیه، تمام منابع کهن از حدیث و تفسیر تا نظریات جدید در دروس خارج و پرسش‌های دینی را گردآوری، ترکیب و نتیجه‌گیری کند.

وی افزود: در حوزه قضایی نیز می‌توان از «هدا» برای تنقیح قوانین، کشف تناقضات در آرا و بررسی ابتنای آرای قضایی بر منابع فقهی بهره برد. در حوزه قانون‌گذاری نیز این سامانه می‌تواند به‌عنوان ابزاری دقیق و مستند در فرآیند تدوین قوانین ایفای نقش کند.

موسسه نجم؛ از «مجتهدیار» تا سامانه «هدا»

علیرضا شهبازی، عضو هیأت‌مدیره موسسه نجم، در ادامه با اشاره به سابقه این پروژه گفت: پروژه «مجتهدیار» از سال ۱۳۹۷ به‌صورت پژوهشی آغاز شد و از سال ۱۴۰۳ به‌صورت منسجم زیر نظر موسسه علم و تمدن و عرفان و در قالب موسسه نجم دنبال شد.

به گفته وی، موسسه نجم (ناصر جامع مجتهد) با رسالت طراحی ابزارها و سامانه‌های مورد نیاز در مسیر اجتهاد فعالیت می‌کند و تاکنون محصولات متعددی همچون «ثقات»، «گنجه» و «پیکره رضوان» را در این مسیر طراحی و تولید کرده است.

دانشگاه حکمت و فناوری؛ تلفیق مهندسی و معارف اسلامی

مینایی بیدگلی در ادامه به معرفی شاخه‌های چهارگانه این مجموعه پرداخت و گفت: یکی از شاخه‌های این مجموعه، دانشگاه حکمت و فناوری است که در قم به‌صورت بین‌المللی فعالیت می‌کند و از ترم جاری، دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری هوش مصنوعی، فناوری اطلاعات و مهندسی نرم‌افزار را آغاز خواهد کرد.

وی افزود: این دانشگاه با هدف تربیت نخبگان مهندسی برای خارج از کشور، ورودی‌های خود را از سایر کشورها می‌پذیرد و دروس اصلی رشته‌های مهندسی را با ۱۰ تا ۱۲ واحد دروس میان‌رشته‌ای از جمله الهیات هوش مصنوعی، فلسفه هوش مصنوعی، فقه هوش مصنوعی و مباحث تمدنی هوش مصنوعی تلفیق کرده است.

استاد دانشگاه علم و صنعت همچنین از کتاب «الهیات هوش مصنوعی» به‌عنوان یکی از آثار پژوهشی این دانشگاه یاد کرد که به بررسی چالش‌های خداشناسی، پیامبرشناسی و معادشناسی در مواجهه با هوش مصنوعی قوی می‌پردازد و در تاریخ ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ در قم رونمایی خواهد شد.

دانشنامه نگاری جهان اسلام؛ از بالکان تا اندونزی

وی در بخش دیگری از سخنان خود به معرفی دومین شاخه این مجموعه، یعنی دانشنامه نگاری جهان اسلام پرداخت و گفت: این دانشنامه برای کلیدواژه‌ها، معارف، شخصیت‌ها و اماکن شناخته‌شده در مناطقی چون بالکان، اندونزی و هندوستان تدوین می‌شود.

به گفته مینایی بیدگلی، دانشنامه بالکان آماده رونمایی است و دانشنامه قرآن برای کودکان نیز در دست تولید است.

موسسه همتا؛ هوشمندسازی مراکز اسلامی

سید حسین حسینی، مدیر مؤسسه پژوهشی حکمت و فناوری، در ادامه این نشست با اشاره به فعالیت‌های موسسه «همتا» (هوش مصنوعی و تمدن اسلامی) گفت: مأموریت اصلی این مجموعه، هوشمندسازی مراکز اسلامی و حوزوی از طریق ارائه خدمات مبتنی بر فناوری و هوش مصنوعی و نیز آموزش و توانمندسازی این مراکز است.

وی افزود: این موسسه با مجموعه‌هایی مانند آستان قدس، موسسه اسرا، موسسه امام خمینی(ره) و دارالحدیث در این زمینه همکاری دارد و محصولاتی در حوزه گفتگوگرهای هوشمند مبتنی بر آیات قرآن و منابع اصیل شیعی تولید و ارائه کرده است.

مدیرعامل همتا با اشاره به تولید گفتگوگرهای عامل‌محور مبتنی بر آثار اندیشمندان اسلامی، از جمله آثار شهید مطهری، تصریح کرد: این محصولات تجربه‌ای جدید برای مطالعه هوشمند و ارتباط با اندیشه علمای دینی فراهم کرده‌اند.

معرفی دو محصول نوین: پارسا و حدیثا

حسینی در ادامه به معرفی «پارسا» به‌عنوان یکی از محصولات این موسسه پرداخت و گفت: پارسا یک گفتگوگر هوشمند مبتنی بر مجموعه پرسش و پاسخ‌های ارائه‌شده از سوی مراکز معتبر است که امکان دسترسی و استفاده آسان‌تر از این منابع را فراهم می‌کند. یکی از مزیت‌های این سامانه، قابلیت ارائه و جست‌وجوی پایگاه پرسش و پاسخ‌های دینی فارسی به زبان‌های مختلف و فراهم کردن زمینه انتشار بین‌المللی این منبع غنی است.

وی همچنین از محصول جدید در حال ساخت این مؤسسه با عنوان «حدیثا» خبر داد و اظهار کرد: این محصول در آینده نزدیک رونمایی خواهد شد و با تمرکز بر مخاطب عام، با هدف تولید و انتشار محتوای دینی بدون مرز زبانی و همچنین انجام پژوهش‌های ترکیبی انسان و ماشین بر روی داده‌های حدیثی و قرآنی طراحی شده است.

تشکیل کنسرسیوم ملی داده‌های علوم اسلامی

حسین جمشیدی‌راد، مدیر دفتر گسترش ارتباطات موسسه علم و تمدن و عرفان و دبیر ستاد فناوری‌های هوشمند حوزه علمیه، با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب مبنی بر قرار گرفتن ایران در جمع ۱۰ کشور برتر هوش مصنوعی، حجم عظیم داده‌های علوم اسلامی در ایران را مزیتی نسبی برشمرد و گفت: یکی از رسالت‌های این مجموعه، گردآوری و نظم‌دهی به داده‌های پراکنده در مجموعه‌های مختلف به‌عنوان سوخت موتور محرک هوش مصنوعی است.

وی افزود: موسسه علم و تمدن و عرفان با ارائه پیشنهادی به مؤسسات مختلف که داده‌های عظیم علوم اسلامی را در اختیار دارند، برای ایجاد یک کنسرسیوم داده‌محور اقدام کرده است که با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین پردازش زبان طبیعی و هوش مصنوعی، یک پایگاه داده جامع و هوشمند از داده‌های علوم اسلامی طراحی خواهد شد.

به گفته جمشیدی‌راد، هدف این کنسرسیوم فراهم کردن بستری یکپارچه، آزاد، دقیق و کارآمد برای حوزویان، پژوهشگران دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی است تا بتوانند میراث مکتوب اسلامی را با سرعت، دقت و عمق بیشتری تحلیل و مطالعه کنند.
راه‌های ارتباطی
مجموعه
    
آدرس وب‌سایت
موسسه علم و تمدن و عرفان
    
www.ete.ac
موسسه نجم
    
www.najm.ac
موسسه همتا
    
www.hamtaa.org